ASEAN đối mặt thách thức cân bằng tăng trưởng và năng lượng bền vững

Khu vực ASEAN đang hướng tới mục tiêu trở thành một trong những cường quốc tăng trưởng tiếp theo của thế giới, đồng thời phải đối mặt với yêu cầu chuyển đổi năng lượng bền vững nhằm giảm thiểu sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.

Khu vực ASEAN đang hướng tới mục tiêu trở thành một trong những cường quốc tăng trưởng tiếp theo của thế giới, đồng thời phải đối mặt với yêu cầu chuyển đổi năng lượng bền vững nhằm giảm thiểu sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.

Các quốc gia ASEAN đang tìm kiếm giải pháp năng lượng tái tạo nhằm phát triển bền vững, giảm phát thải và bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi này gặp nhiều thách thức do nhu cầu điện tăng cao từ công nghiệp hóa và số hóa, gây áp lực lên nguồn cung truyền thống phụ thuộc vào than đá và khí đốt.

Báo cáo mới đây của tổ chức nghiên cứu năng lượng Ember dự báo nhu cầu điện tại khu vực ASEAN sẽ tăng thêm 41% vào năm 2030 so với năm 2023. Đây là một con số không hề nhỏ, đòi hỏi ASEAN phải nhanh chóng tìm kiếm những giải pháp mới để đáp ứng nhu cầu này mà không gây ra tác động tiêu cực cho môi trường.

Phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch

Theo báo cáo, nhu cầu điện của ASEAN tăng 3,6% trong năm 2023, với toàn bộ mức tăng thêm 45 TWh đều được đáp ứng bằng nhiên liệu hóa thạch, chiếm 74% tổng sản lượng điện (than đá chiếm 44%). Năng lượng tái tạo chỉ đóng góp 26%, giảm từ 28% năm 2022, do sự sụt giảm 2,3% trong sản lượng thủy điện. Nếu không nhanh chóng triển khai các giải pháp tiết kiệm năng lượng và nguồn điện ít carbon, khí thải có thể tăng mạnh khi nhu cầu điện dự kiến tăng 7,3% mỗi năm tới năm 2030.

Tuy nhiên, nếu tiếp tục duy trì tốc độ chuyển đổi năng lượng hiện tại, ASEAN có thể bỏ lỡ cơ hội khai thác tiềm năng từ các nguồn năng lượng tái tạo như điện gió và điện mặt trời, vốn đang trở nên rẻ hơn so với nhiên liệu hóa thạch.

ASEAN đặt mục tiêu đạt 23% năng lượng tái tạo trong cơ cấu năng lượng vào năm 2025 và 35% công suất điện từ tái tạo, tăng từ 32% năm 2022. Mặc dù không có mục tiêu chung về phát thải ròng bằng không, một số quốc gia đã đặt mục tiêu này vào 2050-2060. ASEAN cũng đặt mục tiêu 100% dân số tiếp cận điện vào năm 2040. Hiện khu vực chiếm 3,5% lượng khí thải nhà kính toàn cầu, dự báo sẽ tăng do dân số, sản xuất và nhu cầu điện. Quá trình khử carbon sẽ diễn ra chậm khi than đá và khí đốt vẫn chiếm ưu thế.

Quá trình chuyển đổi năng lượng do Việt Nam và Singapore dẫn đầu sẽ theo chính sách năng lượng quốc gia, thay vì kịch bản phát thải ròng bằng không của IEA vào năm 2050. Tuy nhiên, năng lượng tái tạo sạch và hiệu quả có thể đẩy nhanh quá trình này.

Từ 2018 đến 2022, ASEAN đã bổ sung 38GW công suất năng lượng tái tạo, trong đó 44% đến từ điện mặt trời ở Việt Nam. Tuy nhiên, việc mở rộng này gặp khó khăn do rủi ro điều chỉnh công suất và hạn chế của lưới điện, khiến nhiều chính phủ thận trọng và làm chậm tiến trình chuyển đổi khỏi nhiên liệu hóa thạch.

Kế hoạch năng lượng của ASEAN hiện tại cho thấy nhu cầu điện chủ yếu sẽ được đáp ứng bằng nhiên liệu hóa thạch, làm tăng sự phụ thuộc vào nhập khẩu năng lượng, đặc biệt là ở Singapore và Malaysia, hai quốc gia phụ thuộc vào khí đốt. Trong khi đó, Indonesia, dù có tiềm năng lớn về năng lượng tái tạo, vẫn phụ thuộc vào than đá, cản trở mục tiêu khí hậu và gia tăng khí thải carbon.

Thủy điện, nguồn năng lượng tái tạo chính, đang trở nên kém tin cậy do hạn hán kéo dài, với sản lượng giảm 21 TWh trong năm 2023 dù công suất lắp đặt mới tăng. Điều này nhấn mạnh sự cần thiết phát triển các nguồn năng lượng tái tạo khác như điện mặt trời, gió và pin lưu trữ, dù điện mặt trời chỉ tăng 2,7 TWh trong năm qua.

Giải pháp đầy hứa hẹn

Điện mặt trời, điện gió và hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin đang nổi lên như những giải pháp đầy hứa hẹn cho khu vực ASEAN.

Theo các phân tích về chi phí sản xuất điện quy dẫn (LCOE), điện mặt trời hiện là một trong những nguồn điện rẻ nhất tại khu vực này. Cụ thể, chi phí điện mặt trời tại Việt Nam và Thái Lan dao động từ 44-50 USD mỗi MWh, trong khi chi phí cho điện gió tại Philippines, Thái Lan và Việt Nam là từ 43-73 USD mỗi MWh.

So sánh với các nguồn năng lượng khác, điện mặt trời và điện gió có sự bổ trợ lẫn nhau, tạo nên cơ hội lớn để ASEAN thúc đẩy quá trình chuyển đổi năng lượng thông qua việc kết nối lưới điện khu vực, từ đó tăng cường an ninh năng lượng và cải thiện mối quan hệ hợp tác giữa các quốc gia.

Bên cạnh đó, các chính phủ trong khu vực đang áp dụng nhiều chính sách khuyến khích phát triển năng lượng sạch.

Việt Nam, Philippines, Thái Lan và Indonesia đã triển khai các chính sách chiến lược nhằm thúc đẩy việc lắp đặt điện mặt trời áp mái. Việt Nam đã triển khai chương trình thí điểm cho phép bán điện mặt trời dư thừa, Thái Lan nới lỏng quy định về giấy phép và áp dụng các ưu đãi thuế, Philippines thúc đẩy giao dịch năng lượng ngang hàng và các dự án năng lượng tái tạo quy mô lớn, còn Indonesia áp dụng quy định về hạn mức lắp đặt điện mặt trời áp mái hàng năm.

Ngoài ra, giải pháp phát triển điện năng xuyên biên giới với hệ thống năng lượng mặt trời và gió đang được thúc đẩy mạnh mẽ. Hiện đã có 8 trong số 18 quy hoạch mạng lưới điện xuyên biên giới được xây dựng, cho phép xuất khẩu tới 7,7 GW. Đặc biệt, mạng lưới điện kết nối Lào, Thái Lan, Malaysia và Singapore là bước tiến quan trọng trong hợp tác năng lượng của ASEAN. Sắp tới, khu vực sẽ triển khai mạng lưới điện mới kết nối Brunei, Indonesia, Malaysia và Philippines.

Những chính sách này không chỉ giúp tăng tỷ lệ năng lượng tái tạo mà còn tạo ra nhiều việc làm xanh, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và bù đắp mất mát việc làm trong ngành nhiên liệu hóa thạch.

Mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng năng lượng tái tạo tại ASEAN vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức. Các quốc gia như Myanmar và Việt Nam có tiềm năng lớn về điện gió, trong khi Lào và Campuchia có thế mạnh về thủy điện. Tuy nhiên, mỗi quốc gia lại có sự khác biệt lớn về tài nguyên, mật độ dân số, địa hình và khả năng đầu tư vào năng lượng sạch.

Khi nhu cầu điện tiếp tục gia tăng, việc ASEAN chuyển đổi sang sử dụng năng lượng tái tạo là một bước đi cần thiết để đảm bảo phát triển bền vững. Tuy nhiên, để đạt được điều này, các quốc gia cần đẩy mạnh hợp tác khu vực, đầu tư vào cơ sở hạ tầng lưới điện, và tối ưu hóa các chính sách khuyến khích phát triển năng lượng sạch. Chỉ có như vậy, ASEAN mới có thể tận dụng được tiềm năng từ các nguồn năng lượng tái tạo, đảm bảo an ninh năng lượng, và góp phần vào mục tiêu giảm thiểu phát thải khí nhà kính, hướng tới một tương lai bền vững cho toàn khu vực./.

Nguồn: Cổng thông tin điện tử ASEAN