Đối mặt ô nhiễm nhựa, ASEAN nỗ lực thay đổi vì sự phát triển bền vững

ASEAN đang đối mặt với thách thức ô nhiễm nhựa nhưng khu vực cũng có cơ hội trở thành khu vực dẫn đầu trong xử lý khủng hoảng, hướng tới đổi mới bền vững và phát triển xanh nếu tăng cường đoàn kết, chính sách đồng bộ và hợp tác chặt chẽ giữa các quốc gia thành viên.

Từ ngày 24 tháng 11 đến 1 tháng 12, hơn 170 quốc gia sẽ tụ họp tại Busan, Hàn Quốc, để thương thảo về Công ước Toàn cầu về rác thải nhựa. Đây là công cụ quốc tế đầu tiên mang tính ràng buộc pháp lý về ô nhiễm nhựa, bao gồm cả ô nhiễm môi trường biển.

Cuộc họp tại Busan là phiên họp thứ năm của Ủy ban Đàm phán Liên Chính phủ (INC-5), tiếp nối quyết định của Đại hội đồng Môi trường Liên Hợp Quốc vào năm 2022 yêu cầu soạn thảo một công cụ quốc tế để giải quyết vấn đề ô nhiễm nhựa. Sự kiện này được coi là một bước ngoặt quan trọng trong nỗ lực toàn cầu đối phó với ô nhiễm nhựa.

Với sự gia tăng sản xuất và tiêu thụ nhựa hàng năm, lượng rác thải nhựa cũng tiếp tục tăng theo. Theo Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc, ước tính khoảng 75 đến 199 triệu tấn nhựa đã xâm nhập vào môi trường biển. 

Ô nhiễm nhựa đang trở thành một trong những thách thức môi trường nghiêm trọng nhất, đe dọa sự phát triển xanh trên toàn cầu.

Một nghiên cứu năm 2021 của Lourens J.J. Meijer cho thấy các nước Đông Nam Á, với lượng mưa lớn và nhiều sông ô nhiễm, nằm trong nhóm đứng đầu về thải nhựa ra đại dương.

Trong số 10 quốc gia gây ô nhiễm nhựa biển hàng đầu thế giới, ASEAN chiếm tới sáu đại diện, với Philippines dẫn đầu, thải ra 356.371 tấn nhựa mỗi năm, tương đương 35% lượng nhựa thải toàn cầu. Theo sau là Malaysia, Indonesia, Myanmar, Việt Nam và Thái Lan. Thực trạng này không chỉ gây tổn hại tới môi trường biển mà còn cản trở nỗ lực phát triển bền vững trong khu vực.

Ưu tiên giải quyết trong 2025

Malaysia, trong vai trò Chủ tịch ASEAN năm 2025, cam kết sẽ đặt ô nhiễm nhựa làm trọng tâm nghị sự.

Bộ trưởng Tài nguyên và Môi trường Bền vững Malaysia, ông Nik Nazmi Nik Ahmad, nhấn mạnh ô nhiễm nhựa không chỉ là vấn đề của Malaysia mà còn ảnh hưởng đến các nước như Indonesia, Philippines và nhiều quốc gia khác. Ông cũng cho biết, giải quyết ô nhiễm nhựa đòi hỏi sự hợp tác toàn diện từ tất cả các quốc gia ASEAN, và Malaysia đang nỗ lực tìm kiếm các giải pháp phù hợp.

Để đối phó với ô nhiễm nhựa ngày càng tăng, ASEAN đã thực hiện nhiều biện pháp tích cực. Tuyên bố Bangkok về chống rác thải biển năm 2019 và Kế hoạch Hành động khu vực 2021 là những cam kết quan trọng trong hợp tác và hành động. Kế hoạch này nhằm giảm sản xuất nhựa, cải thiện thu gom và tái chế, đồng thời thúc đẩy tái sử dụng để chuyển đổi từ mô hình sản xuất tuyến tính sang tuần hoàn.

Tại Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 43 vào tháng 9 năm 2023, các quốc gia tiếp tục khẳng định cam kết qua Khung Kinh tế Xanh ASEAN, nhấn mạnh sự cần thiết hợp tác xuyên biên giới trong việc giải quyết khủng hoảng nhựa.

Nhiều quốc gia trong ASEAN đã bắt đầu áp dụng các chính sách hạn chế nhựa dùng một lần như ống hút, túi nilon và hộp nhựa. Các sáng kiến về "trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất" (EPR) cũng được thử nghiệm, yêu cầu doanh nghiệp chịu trách nhiệm toàn bộ vòng đời sản phẩm.

Việt Nam là nước Đông Nam Á đầu tiên ban hành nghị định về EPR vào năm 2022, sau đó là Philippines. Tuy nhiên, việc triển khai còn gặp nhiều thách thức và chưa đồng đều.

Bên cạnh đó, các doanh nghiệp khu vực được khuyến khích phát triển sản phẩm thân thiện với môi trường và thúc đẩy tái chế. Các sáng kiến như Bye-Bye Plastic Bags, Plastic Tides Philippines và Octopus đang mang lại hiệu quả trong nâng cao nhận thức cộng đồng và ứng dụng công nghệ mới trong xử lý rác thải. Trí tuệ nhân tạo cũng được sử dụng để cải thiện hiệu quả thu gom rác và tạo cơ hội việc làm cho lao động địa phương.

ASEAN còn tham gia các sáng kiến quốc tế như Đối tác Hành động Nhựa Toàn cầu (GPAP). Indonesia và Việt Nam đã tiên phong thành lập các Đối tác Hành động Nhựa Quốc gia, trong khi nhiều quốc gia khác như Campuchia cũng đang gia nhập. Thông qua GPAP, ASEAN có thể học hỏi kinh nghiệm quốc tế, phát triển các chính sách khả thi và chia sẻ nguồn lực.

Nhiều quốc gia và bên liên quan trong Công ước Toàn cầu về rác thải nhựa hiện nay nhấn mạnh việc giảm sản xuất nhựa là chìa khóa để giải quyết cuộc khủng hoảng. Khi cuộc họp tại Busan đến gần, sự đồng thuận toàn cầu đang dần hình thành.

ASEAN không chỉ đối mặt với thách thức, mà còn có cơ hội trở thành khu vực dẫn đầu trong giải quyết ô nhiễm nhựa. Thay vì bị coi là một trong những khu vực ô nhiễm nhựa nghiêm trọng, ASEAN có thể xây dựng hình ảnh mới, là nơi tiên phong trong đổi mới bền vững và phát triển xanh. Điều này cần sự đoàn kết, chính sách đồng bộ và hợp tác chặt chẽ giữa các quốc gia thành viên./.

Nguồn: Cổng thông tin điện tử ASEAN