Philippines ban hành sắc lệnh mới về lúa gạo, Việt Nam chuyển hướng thị trường

Việc Philippines ban hành sắc lệnh mới về lúa gạo đã gặp phải sự phản ứng của Liên đoàn nông dân tự do nước này, trong khi doanh nghiệp Việt Nam đang chủ động chuyển hướng thị trường nhờ có danh mục giống đa dạng, điều Thái Lan đang thiếu.

Philippines vừa ban hành sắc lệnh mới về lúa gạo, liên đoàn nông dân tự do lên tiếng

Báo cáo ngành hàng lúa gạo mới nhất của Trung tâm Thông tin và Dịch vụ nông nghiệp và môi trường (Viện Chiến lược, Chính sách nông nghiệp và môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, Liên đoàn Nông dân Tự do (FFF) đã lên tiếng chỉ trích mạnh mẽ Sắc lệnh Hành pháp (EO) 105 mới của Philippines về cơ chế thuế quan gạo linh hoạt. Hiệp hội này cho rằng, biện pháp này "phần lớn chỉ mang tính hình thức" và không đủ hiệu quả để ngăn chặn gạo nhập khẩu giá rẻ sau khi lệnh cấm nhập khẩu gạo kết thúc.

FFF lập luận, cơ chế điều chỉnh thuế (tăng/giảm 5 điểm phần trăm cho mỗi 5% thay đổi giá quốc tế) thực chất sẽ không tạo ra tác động ròng và vẫn cho phép gạo giá thấp tiếp tục gây áp lực lên thị trường nội địa.

Hơn nữa, FFF còn đặt câu hỏi về tính hợp pháp của sắc lệnh khi nó đã được ban hành mà không có sự tham vấn bắt buộc theo quy định của Đạo luật Hiện đại hóa Hải quan và Thuế quan (CMTA). FFF cũng cảnh báo rằng cơ chế thuế quan linh hoạt được quy định trong EO 105 không chỉ kém hiệu quả mà còn có nguy cơ đẩy Philippines vào các tranh chấp thương mại quốc tế, do các cơ chế tương tự đã từng bị Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) xem là bất hợp pháp.

Điều này có thể dẫn đến các hành động trả đũa từ các quốc gia khác, ảnh hưởng đến hàng xuất khẩu của Philippines. Ngoài ra, FFF cũng bày tỏ lo ngại về những chậm trễ có thể xảy ra trong việc điều chỉnh thuế trong tương lai.

Philippines, Indonesia tạm ngừng nhập khẩu gạo, Việt Nam chuyển hướng

Thống kê của Cục Hải quan cho thấy, trong 10 tháng năm 2025, lượng xuất khẩu gạo của Việt Nam đạt 7,2 triệu tấn, tuy nhiên kim ngạch lại giảm sâu 23,8% so với cùng kỳ năm trước, chỉ còn 3,7 tỷ USD.

Ngành xuất khẩu gạo Việt Nam được xem là đang đối mặt với những thách thức dài hạn, khi các thị trường nhập khẩu lớn nhất đều đang theo đuổi chính sách tự chủ lương thực.

Cụ thể, Philippines đã gia hạn lệnh cấm nhập khẩu đến hết năm 2025 và đặt mục tiêu tự chủ 90% vào năm 2028, trong khi Indonesia cũng đã tuyên bố tự chủ với sản lượng thặng dư dự kiến 4-5 triệu tấn. Thêm vào đó, áp lực từ nguồn cung toàn cầu gia tăng khi Ấn Độ duy trì mức dự trữ cao kỷ lục. Những yếu tố này, đã tác động mạnh đến kết quả xuất khẩu.

Trước bối cảnh này, các doanh nghiệp Việt Nam đang chủ động chuyển hướng sang khai thác các thị trường có giá trị gia tăng cao, nhiều doanh nghiệp đang đẩy mạnh xuất khẩu các dòng sản phẩm chuyên biệt như ST25, Japonica, gạo nếp và các sản phẩm chế biến sâu (bún, phở khô) sang các thị trường như châu Âu, Nhật Bản, Trung Đông và Úc.

Thực tế đã cho thấy hiệu quả của hướng đi này, khi một số doanh nghiệp đã thành công xuất khẩu gạo với mức giá rất tốt, từ 1.100 - 1.200 USD/tấn. Sự chuyển dịch này được xem là một bước đi tất yếu, thể hiện sự thích ứng với xu hướng tiêu dùng và chính sách an ninh lương thực của thế giới.

Bên cạnh đó, Việt Nam còn có một danh mục giống đa dạng với 50% là giống gạo mềm trong tổng số hơn 1.000 giống, trong khi Thái Lan chỉ có 10-20% trong hơn 200 giống.

Thành công của Việt Nam đến từ việc không can thiệp vào giá, đầu tư cho nghiên cứu và thực hiện các chính sách hiệu quả trong chuỗi giá trị, điều mà ngành lúa gạo Thái Lan đang thiếu.

Thực tế, theo báo cáo của Trung tâm Thông tin và Dịch vụ nông nghiệp và môi trường, ngành lúa gạo Thái Lan đang đối mặt với một cuộc khủng hoảng làm suy giảm khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Giá lúa nội địa sụt giảm xuống dưới 8.000 THB/tấn (khoảng 216 USD/tấn), khiến nông dân thua lỗ.

Nguồn: Báo Dân Việt