Khủng hoảng giá dầu thổi hơi nóng nền kinh tế số Đông Nam Á

Ngọn lửa xung đột Trung Đông đang khiến khủng hoảng giá dầu trên toàn cầu và thổi hơi nóng đến nền kinh tế số Đông Nam Á.

Việc eo biển Hormuz – yết hầu hàng hải khống chế nguồn cung dầu mỏ thế giới – bị phong tỏa đã châm ngòi cho một đợt tăng giá nhiên liệu chưa từng có. Giới phân tích tài chính đang đưa ra những kịch bản đầy u ám, cảnh báo rằng giá dầu chuẩn có thể xuyên thủng các cột mốc lịch sử để vươn tới ngưỡng 200 USD/thùng.

Đối với các doanh nghiệp công nghệ tại Đông Nam Á, từ những nền tảng thương mại điện tử khổng lồ cho đến các startup giao hàng nhanh, cơn bão giá dầu này không chỉ là một rủi ro trên giấy tờ, mà đang trực tiếp đe dọa ăn mòn biên lợi nhuận và đảo lộn toàn bộ cấu trúc chi phí vận hành thường nhật của họ.

Vòng xoáy chi phí logistics và sức ép lên nền tảng thương mại điện tử

Tác động dây chuyền từ giá dầu mỏ đã hiện rõ trên các bảng giá nhiên liệu tại khắp các quốc gia Đông Nam Á. Giá xăng bán lẻ tại Singapore, Việt Nam và Philippines đang liên tục thiết lập những đỉnh giá mới, trong khi chính phủ Thái Lan cũng đang rục rịch kế hoạch điều chỉnh tăng giá theo lộ trình để giảm bớt gánh nặng trợ cấp. Ông Philippe Auberger, người đồng sáng lập công ty tư vấn One Logistics Solutions (OLS) và ứng dụng đi chung xe NebengAja tại Indonesia, đã mô tả thực trạng hiện tại bằng một nhận định không thể thẳng thắn hơn: "Cuộc chiến ở Trung Đông đang bóp nghẹt ngành logistics tại Đông Nam Á một cách tàn nhẫn".

Là cựu Giám đốc Điều hành của Lazada Logistics tại thị trường vạn đảo, ông Auberger hiểu rõ hơn ai hết mức độ tổn thương của chuỗi cung ứng nội địa. Tại Indonesia, nơi vận tải đường bộ vẫn chiếm vị trí độc tôn, mọi biến động dù là nhỏ nhất trên thị trường nhiên liệu đều lập tức giáng những đòn nặng nề vào bài toán kinh tế của ngành vận tải xe tải. Dữ liệu từ OLS chỉ ra rằng, chi phí xăng dầu thường chiếm một tỷ trọng rất lớn, từ 30% đến 40% trong tổng chi phí biến đổi của hoạt động vận tải. Khi giá dầu tăng phi mã, các nhà điều hành logistics không còn cách nào khác buộc phải đẩy gánh nặng này về phía khách hàng, dẫn đến việc cước phí vận chuyển hàng hóa nội địa bị đội lên từ 10% đến 20%, tùy thuộc vào độ dài quãng đường và tính chất của loại hàng hóa.

Sự gián đoạn không chỉ dừng lại ở trên bờ. Tuyến đường biển huyết mạch qua Biển Đỏ hiện đã trở thành một vùng rủi ro cao, buộc các hãng tàu biển phải lựa chọn tuyến đường vòng qua Mũi Hảo Vọng của châu Phi. Hành trình vạn dặm này không chỉ tiêu tốn thêm hàng tuần lễ lênh đênh trên biển mà còn đốt cháy một lượng nhiên liệu khổng lồ, đẩy chi phí vận tải biển lên mức không tưởng.

Theo ghi nhận của OLS, giá cước vận chuyển một container tiêu chuẩn từ cảng Surabaya (Indonesia) đến cảng Rotterdam (Hà Lan) đã vọt lên mức 3.500 đến 4.200 USD, tăng chóng mặt so với mức giá 2.800 USD trước khi khủng hoảng nổ ra. Sự leo thang chi phí vận chuyển này đang dồn các doanh nghiệp logistics bên thứ ba (3PL) như Paxel, Lalamove hay Flash Express vào thế bí. Ông Zaldy Masita, đồng sáng lập Paxel, thừa nhận rằng việc tăng giá cước giao hàng là một kịch bản "chắc chắn sẽ xảy ra" nếu tình hình không hạ nhiệt.

Bức tranh tiêu dùng thu hẹp và chiến lược phòng thủ của các startup

Cú sốc chi phí vận tải đang tạo ra những rạn nứt sâu sắc trong thói quen tiêu dùng và chiến lược kinh doanh của các tệp khách hàng nhạy cảm về giá. Những doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME), các nhà bán lẻ trực tuyến quy mô nhỏ, hay các nền tảng kinh doanh những mặt hàng có biên lợi nhuận mỏng manh là những đối tượng đầu tiên phải hứng chịu hậu quả. Khi chi phí giao một món hàng vượt quá sức chịu đựng, phản ứng tự vệ tự nhiên của họ là thay đổi cách thức vận chuyển.

Ông Auberger dự báo rằng các nhà bán hàng sẽ tìm cách gom chung nhiều đơn hàng nhỏ lẻ thành các chuyến giao hàng lớn hơn, hoặc chủ động cắt giảm tần suất gửi hàng. Trong kịch bản chi phí vận tải tiếp tục neo ở mức cao trong thời gian dài, khối lượng hàng hóa lưu thông trên toàn hệ thống có nguy cơ sụt giảm nghiêm trọng từ 5% đến 15%, giáng đòn trực tiếp vào doanh thu của các nền tảng thương mại điện tử.

Trước tình thế "nước sôi lửa bỏng", các ông lớn trong ngành giao nhận đang phải vắt kiệt sức để tối ưu hóa từng giọt nhiên liệu. Flash Express, kỳ lân logistics của Thái Lan với công suất xử lý khổng lồ lên tới 2 triệu bưu kiện mỗi ngày, cho biết họ đang áp dụng các thuật toán tiên tiến để cải thiện khả năng quản lý chi phí nhiên liệu và vẽ lại toàn bộ các tuyến đường giao hàng nhằm đạt hiệu suất tối đa.

Tình hình đặc biệt căng thẳng tại Thái Lan, quốc gia phụ thuộc tới 51% lượng dầu thô nhập khẩu từ Trung Đông. Chính phủ nước này đã phải dùng đến biện pháp khẩn cấp là ra lệnh đình chỉ mọi hoạt động xuất khẩu dầu để bảo vệ kho dự trữ chiến lược. Dù Flash Express khẳng định họ chưa quá lo lắng về một sự đứt gãy nguồn cung mang tính hệ thống, công ty này thừa nhận sự biến động giá nhiên liệu đang bào mòn đáng kể lợi nhuận hoạt động.

Trong khi chờ đợi các gói hỗ trợ khẩn cấp từ chính phủ – tương tự như đợt hoãn thu thuế tiêu thụ đặc biệt đối với nhiên liệu vào giai đoạn 2022-2023 – các nền tảng gọi xe và giao đồ ăn đang phải tự tung ra các gói cứu trợ để giữ chân lực lượng tài xế cốt cán của mình. Ông Anthony Tan, Giám đốc điều hành kiêm đồng sáng lập Grab, đã bày tỏ sự quan ngại sâu sắc về cuộc xung đột và lập tức kích hoạt các chương trình trợ giá khẩn cấp.

Grab hiện đang phân phát các phiếu mua xăng giảm giá và cung cấp các khoản tiền thưởng trợ cấp cho lực lượng đối tác tài xế tại các thị trường trọng điểm như Campuchia, Myanmar, Philippines, Singapore và Việt Nam. Tại Philippines, ứng dụng gọi xe máy Move It của Grab đang cung cấp trợ cấp nhiên liệu hàng tháng cho các tài xế tích cực hoạt động, trong khi đối thủ Angkas cũng đang đàm phán ráo riết với các trạm xăng để giành lấy mức chiết khấu tốt nhất cho lực lượng xe ôm công nghệ của mình.

Lời giải trung hạn: Tăng tốc chuyển đổi xe điện

Khi giá nhiên liệu hóa thạch trở thành một biến số không thể lường trước, các doanh nghiệp logistics tại Đông Nam Á đang buộc phải đẩy nhanh quá trình chuyển đổi xanh để tìm kiếm sự ổn định dài hạn. Việc điện khí hóa đội xe vận tải không còn là một mục tiêu xa vời vì môi trường, mà đã trở thành một chiến lược sinh tồn bắt buộc. Ông Alvin Evander, đại diện từ quỹ đầu tư mạo hiểm quốc doanh MDI Ventures của Indonesia, nhận định việc mở rộng quy mô sử dụng xe điện (EV) chính là một "chiến lược giảm thiểu rủi ro trung hạn" hoàn hảo nhất để chống lại các cú sốc giá dầu.

Thực tế cho thấy, những doanh nghiệp đi tiên phong trong việc ứng dụng xe điện đang nắm giữ lợi thế cạnh tranh rất lớn. Các công ty giao nhận 3PL tại Indonesia như Paxel hay SiCepat đã triển khai các đội xe máy điện đi vào hoạt động thực tế từ trước khi khủng hoảng nổ ra. Đặc biệt, SiCepat thậm chí còn tiến xa hơn khi sở hữu riêng một công ty con mang tên Volta chuyên sản xuất các dòng xe máy điện, giúp họ hoàn toàn làm chủ chuỗi cung ứng phương tiện vận tải.

Không nằm ngoài cuộc đua, ông Anthony Tan cho biết Grab cũng đang ở trong giai đoạn đàm phán căng thẳng với các đối tác sản xuất xe điện. Mục tiêu của hãng là nhanh chóng đảm bảo một lộ trình chuyển đổi dài hạn và bền vững hơn, nhằm cách ly thu nhập của các đối tác tài xế khỏi những đợt bão giá nhiên liệu không thể kiểm soát trong tương lai. Cuộc khủng hoảng năng lượng hiện tại có thể chính là chất xúc tác mạnh mẽ nhất để Đông Nam Á bước vào kỷ nguyên giao thông không khói bụi nhanh hơn dự kiến.

Nguồn: Một Thế Giới