Việt Nam -ASEAN: Chuyển mạnh từ mở rộng quy mô sang nâng cao chất lượng liên kết

Sau hơn ba thập kỷ đồng hành trong mái nhà chung ASEAN, quan hệ thương mại giữa Việt Nam và các nước trong khu vực đang chuyển mạnh từ mở rộng quy mô sang nâng chất lượng liên kết. Việc tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng nội khối không chỉ mở ra dư địa tăng trưởng mới mà còn nâng cao vị thế hàng hóa của Việt Nam trong khu vực.

Từ mở rộng thương mại đến gia tăng liên kết khu vực

Năm 1995, Việt Nam chính thức gia nhập ASEAN, mở ra bước ngoặt lớn trong tiến trình hội nhập kinh tế khu vực và quốc tế. Từ nền tảng hợp tác ban đầu còn khiêm tốn, quan hệ thương mại giữa Việt Nam với ASEAN đã phát triển mạnh mẽ cả về quy mô lẫn chiều sâu, trở thành một trong những trụ cột quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và mở rộng không gian phát triển của đất nước.

Nếu như những năm đầu tham gia ASEAN, kim ngạch thương mại hai chiều mới chỉ đạt trên 3 tỷ USD, thì đến năm 2025 đã tăng lên khoảng 91 tỷ USD, gấp gần 30 lần sau hơn ba thập kỷ. Riêng năm 2025, xuất khẩu của Việt Nam sang khu vực ASEAN đạt 38,4 tỷ USD, tăng 3,8%; nhập khẩu đạt 52,5 tỷ USD, tăng 12%. Mức nhập siêu hơn 14 tỷ USD cho thấy, ASEAN hiện không chỉ là thị trường tiêu thụ lớn mà còn là nguồn cung nguyên liệu, linh kiện, máy móc và hàng hóa trung gian quan trọng phục vụ sản xuất trong nước.

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều biến động, việc duy trì tốc độ tăng trưởng thương mại cao với ASEAN tiếp tục khẳng định vai trò chiến lược của khu vực này đối với Việt Nam. ASEAN hiện là một trong những trung tâm sản xuất năng động nhất thế giới với dân số hơn 670 triệu người và dòng vốn FDI duy trì trên 220 tỷ USD mỗi năm. Đây cũng là khu vực đang đẩy mạnh liên kết kinh tế thông qua hàng loạt hiệp định thương mại tự do và các sáng kiến kết nối nội khối.

Đáng chú ý, thương mại Việt Nam - ASEAN không còn đơn thuần là hoạt động mua bán hàng hóa theo chiều rộng, mà đang chuyển mạnh sang gắn kết chuỗi cung ứng khu vực. Các mặt hàng xuất khẩu của Việt Nam ngày càng gia tăng hàm lượng chế biến, công nghiệp và giá trị gia tăng. Trong khi đó, việc nhập khẩu máy móc, thiết bị, linh kiện điện tử và nguyên liệu sản xuất từ ASEAN giúp duy trì hoạt động của nhiều ngành công nghiệp xuất khẩu chủ lực.

Sự dịch chuyển này phản ánh mức độ hội nhập ngày càng sâu của Việt Nam vào mạng lưới sản xuất khu vực. Trong chuỗi liên kết đó, ASEAN không chỉ là thị trường tiêu dùng mà còn là không gian sản xuất chung, nơi các nền kinh tế bổ trợ lẫn nhau để nâng cao năng lực cạnh tranh toàn khối.

Thúc đẩy xúc tiến thương mại, nâng vị thế hàng Việt

Cùng với tăng trưởng thương mại, hoạt động xúc tiến thương mại giữa Việt Nam và ASEAN cũng đang chuyển từ quảng bá đơn thuần sang kết nối trực tiếp với hệ thống phân phối và chuỗi giá trị khu vực. Đây được xem là bước đi quan trọng giúp doanh nghiệp Việt Nam mở rộng hiện diện bền vững tại thị trường ASEAN.

Tại Philippines, nhiều sản phẩm như cà phê, gạo và thực phẩm chế biến của Việt Nam đã tiếp cận trực tiếp các chuỗi bán lẻ hiện đại thông qua hoạt động kết nối do hệ thống thương vụ triển khai. Việc sản phẩm cà phê G7 hiện diện tại thị trường này cho thấy hiệu quả của quá trình xúc tiến bài bản, từ tìm kiếm đối tác đến hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu thị trường.

Ở Thái Lan, các chương trình “Tuần hàng Việt Nam” tiếp tục được duy trì tại hệ thống phân phối lớn như Central Group, góp phần đưa hàng hóa Việt Nam tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng sở tại. Trong khi đó, Singapore đang trở thành điểm kết nối thương mại số quan trọng khi nhiều diễn đàn hợp tác đã tích hợp nền tảng xúc tiến trực tuyến, giúp doanh nghiệp duy trì giao dịch thường xuyên.

Tại Indonesia, thị trường hơn 270 triệu dân, các chương trình xúc tiến tập trung vào thực phẩm, hàng tiêu dùng nhanh và nguyên liệu sản xuất. Còn tại Malaysia, hoạt động kết nối thương mại được gắn với tiêu chuẩn halal nhằm giúp doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng thực phẩm của khu vực.

Có thể thấy, thị trường ASEAN đang được tiếp cận theo hướng riêng phù hợp đặc điểm từng quốc gia. Cách làm này giúp hoạt động xúc tiến thương mại không còn dàn trải mà đi vào thực chất, nâng tỷ lệ chuyển hóa từ kết nối sang giao dịch cụ thể.

Trong toàn bộ tiến trình đó, Bộ Công Thương giữ vai trò điều phối trung tâm, từ xây dựng chính sách, thực thi cam kết thương mại đến hỗ trợ doanh nghiệp khai thác thị trường. Hệ thống thương vụ Việt Nam tại các nước ASEAN cũng đang phát huy vai trò cầu nối, bám sát nhu cầu thị trường và hỗ trợ tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp.

Trong bối cảnh ASEAN hướng tới mục tiêu trở thành nền kinh tế lớn thứ tư thế giới vào năm 2030, việc Việt Nam chủ động tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng nội khối sẽ không chỉ mở rộng dư địa tăng trưởng thương mại mà còn góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, khẳng định vị thế hàng hóa Việt Nam trong hệ thống sản xuất và phân phối của khu vực.

Nguồn: Tạp chí Kinh tế - Tài chính