Dấu ấn Việt Nam trong kiến tạo tương lai phát triển của ASEAN

Việt Nam đang góp phần kiến tạo một Cộng đồng ASEAN hướng tới năm 2045 với tinh thần: tự cường, đoàn kết, đổi mới sáng tạo, luôn lấy người dân làm trung tâm.

Khi kinh tế thế giới bước vào giai đoạn tái cấu trúc sâu rộng bởi cạnh tranh chiến lược, đứt gãy chuỗi cung ứng và cuộc đua công nghệ mới, Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) đang đứng trước yêu cầu cấp thiết phải đổi mới mô hình tăng trưởng. Để hiện thực hóa Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, Việt Nam không chỉ thúc đẩy hội nhập bằng những dấu ấn ngoại giao cấp cao mà còn chủ động kiến tạo không gian đối thoại chiến lược để cùng ASEAN định hình tương lai phát triển đến năm 2045.

Ngoại giao - nền tảng tin cậy cho hội nhập kinh tế

Trong bối cảnh khu vực và thế giới biến động nhanh chưa từng có, ngoại giao không chỉ là công cụ duy trì hòa bình mà ngày càng trở thành nguồn lực trực tiếp cho phát triển kinh tế.

Minh chứng rõ nét nhất là chuyến thăm chính thức Thái Lan, thăm cấp Nhà nước tới Singapore và Philippines của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm vào cuối tháng 5, đầu tháng 6 vừa qua. Đây là chuyến thăm các nước Đông Nam Á đầu tiên của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước trên cương vị mới sau Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV và cuộc bầu cử Quốc hội khóa XVI.

Việc Việt Nam nâng tầm quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện với Thái Lan, nâng tầm hợp tác chiến lược với Singapore và thiết lập Đối tác Chiến lược Tăng cường với Philippines đã củng cố mạnh mẽ sự tin cậy chiến lược trong khu vực.

Nhấn mạnh về hiệu quả chiến lược này, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung đánh giá: "Chuyến thăm đã nâng tầm quan hệ của ta với 3 nước ASEAN, tạo thêm những nền tảng quan trọng, đề ra những định hướng để thúc đẩy quan hệ sâu rộng, thực chất với các nước bạn trong thời gian tới".

Kết quả đạt được là những con số đầy ấn tượng với 20 văn kiện hợp tác, kinh doanh được ký kết tại Thái Lan, 31 văn kiện tại Singapore và gần 20 văn kiện tại Philippines. Các diễn đàn doanh nghiệp thu hút sự quan tâm kỷ lục, như Diễn đàn Doanh nghiệp Việt Nam - Thái Lan với gần 700 doanh nghiệp tham dự, hay Diễn đàn Kết nối Công nghệ tại Singapore quy tụ 500 đại diện từ hai nước. Những thỏa thuận này tập trung vào các lĩnh vực mũi nhọn của nền kinh tế tương lai như trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, kinh tế xanh và chuyển dịch năng lượng công bằng.

Bên cạnh hợp tác song phương, Việt Nam còn mạnh mẽ đưa tiếng nói kiến tạo hòa bình của mình vươn ra khu vực. Việc Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm có bài phát biểu dẫn đề tại Đối thoại Shangri-La 2026 trước 500 đại biểu từ hơn 40 quốc gia đã truyền tải thông điệp sâu sắc về hòa bình, an ninh quốc tế và khu vực, khẳng định vai trò của Việt Nam như một thành viên trách nhiệm và uy tín.

Trong gần sáu thập kỷ qua, hòa bình và ổn định là nền tảng vững chắc giúp ASEAN mở rộng hợp tác kinh tế, chủ động hội nhập và tham gia sâu rộng vào các chuỗi giá trị toàn cầu. Mô hình dựa vào xuất khẩu và khai thác lợi thế lao động chi phí thấp đã mang lại cho khu vực những thành tựu tăng trưởng ấn tượng. Tuy nhiên, bối cảnh kinh tế quốc tế hiện nay đang đặt ra những sức ép to lớn. Các nước Đông Nam Á đang phải đối mặt với các biện pháp thuế quan mới, xu hướng vũ khí hóa chuỗi cung ứng và việc các cường quốc ngày càng sử dụng chính sách công nghiệp như một công cụ cạnh tranh chiến lược.

Để không bị tụt hậu, các nền kinh tế ASEAN phải xem xét lại nền tảng của mô hình phát triển, chuyển dịch sang kết nối kinh tế, chuyển đổi số, phát triển bền vững và nâng cao khả năng chống chịu. Quá trình này đòi hỏi không chỉ sự tự cường của mỗi quốc gia mà còn là các chính sách đồng bộ của toàn khối.

Tại Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 48 ở Philippines, đoàn Việt Nam do Thủ tướng Lê Minh Hưng dẫn đầu đã đưa ra nhiều sáng kiến, đề xuất kịp thời để giúp khối ứng phó với khủng hoảng và nâng cao tự cường. Để hoạch định một lộ trình dài hạn, ASEAN cần một không gian đối thoại chiến lược sâu rộng hơn.

Kiến tạo không gian phát triển tại Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026

Đóng vai trò như một chất xúc tác giải quyết các bài toán chiến lược của khu vực, Diễn đàn Tương lai ASEAN (AFF) - sáng kiến do Việt Nam đề xuất - đã diễn ra thành công kỳ tổ chức thứ ba tại Hà Nội (9-10/6/2026) với chủ đề: "Cùng định hình tương lai chung: Hòa bình, Thịnh vượng, lấy người dân làm trung tâm".

Chia sẻ với báo chí, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Nguyễn Mạnh Cường nhấn mạnh: "AFF 2026 hướng tới thúc đẩy xây dựng một cộng đồng ASEAN tự cường, bền vững hơn, đồng thời đóng góp ý tưởng cho tương lai của ASEAN sau năm 2045".

Diễn đàn đưa ra các khuyến nghị chính sách và sáng kiến có tính khả thi để trình lên các nhà lãnh đạo ASEAN xem xét, qua đó đóng góp trực tiếp vào quá trình ra quyết định ở cấp cao nhất.

Diễn đàn quy tụ sự tham gia của lãnh đạo các quốc gia, doanh nghiệp, giới học giả và đặc biệt là thanh niên Đông Nam Á. Sự tham gia đa chủ thể này giúp các chính sách được xây dựng sát với thực tiễn: doanh nghiệp chỉ ra các rào cản kinh doanh, học giả cung cấp phân tích chiến lược, còn người dân chia sẻ nhu cầu thực tế.

Hơn thế nữa, AFF 2026 còn đóng vai trò là một kênh ngoại giao 1.5 và kênh 2 quan trọng. Việc quy tụ các đối tác lớn như: Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và EU tham gia thảo luận các vấn đề chung giúp củng cố vai trò trung tâm của ASEAN, tận dụng kinh nghiệm và nguồn lực quốc tế hỗ trợ khối trong chuyển đổi số và an ninh năng lượng.

AFF 2026 tập trung vào 4 chủ đề cốt lõi gồm: AI và công nghệ số, an ninh năng lượng, biến đổi khí hậu, cuối cùng là nâng cao kỹ năng và khả năng thích ứng của người dân.

Trong đó, bài toán ứng dụng Trí tuệ nhân tạo (AI) đang được xem là đòn bẩy đột phá. Tại Đông Nam Á, AI đang thâm nhập sâu vào các ngành kinh tế mũi nhọn như nông nghiệp, y tế, tài chính và dịch vụ công. Tuy nhiên, để giải quyết tình trạng bất bình đẳng công nghệ, phiên thảo luận về AI tại AFF 2026 mang thông điệp "Không để ai bị bỏ lại phía sau", đi sâu phân tích các điểm nghẽn về hạ tầng, nguồn nhân lực, dữ liệu và quản trị.

Bên cạnh công nghệ, AFF 2026 còn mở ra dư địa phát triển kinh tế đô thị thông qua Hội nghị Lãnh đạo các thành phố ASEAN. Việc kết nối các siêu đô thị như Hà Nội, Bangkok, Jakarta, Manila, Singapore sẽ tạo nên mạng lưới hợp tác thực chất về quản lý đô thị thông minh, giao thông xanh và xử lý rác thải, biến các đô thị này thành động lực tăng trưởng mới của khu vực.

Đặc biệt, yếu tố "lấy người dân làm trung tâm" được định vị là tinh thần cốt lõi. Tăng trưởng kinh tế phải đi đôi với việc nâng cao đời sống và sự tham gia của thế hệ trẻ. Tại Diễn đàn, thanh niên ASEAN không chỉ dự thính mà trực tiếp thảo luận, đưa ra sáng kiến về khởi nghiệp xanh, ứng dụng AI và xây dựng "Tuyên bố tầm nhìn thanh niên". Đồng thời, một điểm nhấn chưa từng có là tọa đàm của hơn 10 chính đảng trong khu vực, góp phần xây dựng sự đồng thuận sâu rộng từ nội bộ mỗi quốc gia đối với các định hướng phát triển của khối.

Từ thành công của chuyến thăm 3 nước ASEAN của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho đến việc chủ trì Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026, Việt Nam đang chứng minh rõ vai trò chủ động, tích cực và đầy trách nhiệm của mình đối với khu vực Đông Nam Á. Sự kết nối chặt chẽ giữa các quốc gia với hội nhập kinh tế sâu rộng đang tạo ra một lực đẩy to lớn, giúp ASEAN chuyển mình mạnh mẽ về mô hình phát triển. Bằng việc kết hợp hài hòa giữa lợi ích quốc gia và tầm nhìn khu vực, Việt Nam đang góp phần kiến tạo một Cộng đồng ASEAN hướng tới năm 2045 với tinh thần: tự cường, đoàn kết, đổi mới sáng tạo, thực sự hòa bình, thịnh vượng và luôn lấy người dân làm trung tâm.

Nguồn: VTV