Chuyển đổi xanh và bài toán nguồn nhân lực của Đông Nam Á

Đông Nam Á có thể tạo tới 30 triệu việc làm xanh vào năm 2030, nhưng thiếu nhân lực kỹ năng cao đang trở thành thách thức lớn đối với quá trình chuyển đổi năng lượng.

Những diễn biến địa chính trị gần đây đã cho các nước một bài học đắt giá: Các nền kinh tế dễ bị tổn thương trước sự gián đoạn của chuỗi cung ứng nhiên liệu hóa thạch. Giá dầu và khí đốt biến động đã gây sức ép lên tài chính công, làm gián đoạn hoạt động của các ngành công nghiệp và đẩy chi phí sinh hoạt lên cao trên toàn thế giới.

Theo tờ Business Times, điều này cũng làm thay đổi cách thế giới nhìn nhận và thảo luận về chuyển đổi năng lượng. Thay thế nhiên liệu hóa thạch bằng năng lượng tái tạo không chỉ nhằm giảm phát thải hay thể hiện trách nhiệm bảo vệ môi trường. Giờ đây, việc này còn nhằm tăng cường khả năng chống chịu của nền kinh tế và bảo đảm an ninh năng lượng.

Nhu cầu chuyển đổi năng lượng đã thúc đẩy thế giới bước vào một cuộc đua mới trong các lĩnh vực xe điện, pin tiên tiến, robot và công nghệ năng lượng tái tạo. Nhưng công nghệ, tức “phần cứng”, chỉ là kết quả có thể nhìn thấy. Đằng sau mỗi bước đột phá là những nhà khoa học, kỹ sư, kỹ thuật viên, giáo viên và doanh nhân âm thầm làm việc để biến công nghệ đó thành hiện thực. 

Tuy nhiên, phần lớn các cuộc thảo luận hiện nay đều tập trung vào “phần cứng” của chuyển đổi năng lượng: công suất tính bằng gigawatt, lưới điện và hoạt động sản xuất. Điều mà các cuộc thảo luận hiện nay ít bàn đến hơn nhiều là “phần mềm”, yếu tố quyết định liệu những công nghệ ấy có thực sự hoạt động, hay thậm chí có được phát minh ra hay không: con người.

Nếu không có lực lượng lao động được trang bị năng lực thiết kế, xây dựng, vận hành và bảo trì những hệ thống mới này, phần cứng có nguy cơ bị bỏ không, và cơ sở để đầu tư tất yếu sẽ không còn đứng vững. 

* Khoảng trống về nhân lực xanh

Có lẽ Trung Quốc mang lại những bài học đáng tham khảo nhất trong lĩnh vực này. Trong hai thập niên qua, nước này không chỉ đầu tư vào năng lực sản xuất và cơ sở hạ tầng, mà còn vào nghiên cứu và phát triển nhân lực. Ngày nay, các doanh nghiệp Trung Quốc đang thiết lập những chuẩn mực toàn cầu trong các lĩnh vực xe điện, công nghệ pin, năng lượng tái tạo và robot. Thành công của họ không bắt nguồn từ một bước nhảy vọt công nghệ đơn lẻ, mà từ việc liên tục đầu tư vào lực lượng lao động và một chiến lược công nghiệp dài hạn. 

Đối với Đông Nam Á, những bài học này có ý nghĩa sâu sắc. Khu vực có nhiều yếu tố cần thiết để trở thành một động lực tăng trưởng toàn cầu: nguồn năng lượng tái tạo dồi dào, khoáng sản thiết yếu, thị trường trong nước ngày càng mở rộng và một trong những cơ cấu dân số trẻ nhất thế giới. Tuy nhiên, chỉ riêng tài nguyên thiên nhiên chưa bao giờ bảo đảm sự thịnh vượng. Lịch sử luôn cho thấy những quốc gia chuẩn bị nguồn nhân lực trước khi cơ hội thực sự xuất hiện sẽ gặt hái thành quả. 

Đông Nam Á có thể tạo ra tới 30 triệu việc làm xanh vào năm 2030 và mở ra các cơ hội trên thị trường xanh trị giá khoảng 1.000 tỷ USD. Indonesia có ý định xây dựng ngành công nghiệp xe điện quốc gia, với chuỗi cung ứng trải dài từ nickel, cell pin đến xe hoàn chỉnh, cùng mục tiêu đã công bố là đạt năng lực sản xuất pin 140 gigawatt giờ vào năm 2030. Singapore đặt cược vào một hướng đi khác, nhưng bản chất thì giống nhau. Kế hoạch Xanh 2030 của nước này đặt mục tiêu đạt công suất điện Mặt Trời ít nhất 2 gigawatt công suất đỉnh (GWp). Singapore cũng dự kiến nhập khẩu khoảng 6 gigawatt điện phát thải carbon thấp vào năm 2035, tương đương khoảng một phần ba nguồn cung dự kiến. Ở cả hai nước, đây không chỉ là vấn đề công nghệ hay tài chính. Phải có người sản xuất cell pin, lắp đặt các tấm pin mặt trời, đấu nối các đường dây liên kết lưới điện và bảo trì toàn bộ những hệ thống này trong nhiều thập niên. 

Bộ Năng lượng và Tài nguyên Khoáng sản Indonesia dự báo riêng kế hoạch phát triển điện lực của nước này sẽ thu hút hơn 1,7 triệu lao động mới. Trong khi đó, Ủy ban Kỹ năng Xanh của Singapore xác định rằng chỉ riêng hai lĩnh vực lập báo cáo phát triển bền vững và năng lượng sẽ cần thêm khoảng 5.000 lao động vào năm 2030.

Vì vậy, rõ ràng cần có thêm những người được đào tạo trong các lĩnh vực này và có kiến thức chuyên môn kỹ thuật cụ thể. Nhu cầu đang gia tăng đối với các vị trí như kỹ sư hệ thống pin, thợ lắp đặt hệ thống điện mặt trời quang điện, chuyên gia tích hợp lưới điện và chuyên viên tuân thủ các yêu cầu về môi trường, xã hội và quản trị (ESG). 

Tuy nhiên, nguồn cung nhân lực vẫn hạn chế. Một báo cáo cho thấy nếu không có những nỗ lực đáng kể nhằm nâng cao kỹ năng, có thể sẽ không đáp ứng được 51% nhu cầu nhân lực cho các việc làm xanh trong tương lai. Nguồn nhân lực Đông Nam Á có thể lấp đầy khoảng trống này. Nhiều lao động trong khu vực hiện đang làm việc trong những ngành trải qua quá trình chuyển đổi xanh như nông nghiệp hoặc vận hành máy móc. Đây là nền tảng vững chắc để nâng cao kỹ năng, giúp họ đảm nhận các việc làm xanh.

* Ba giải pháp cho vấn đề

Đông Nam Á có thể phát triển thêm nguồn nhân lực xanh và xây dựng nền tảng vững chắc hơn cho chuyển đổi năng lượng bằng cách nào? 

Thứ nhất, tăng cường đào tạo và nâng cao kỹ năng liên quan đến phát triển bền vững. Đông Nam Á có các trường đại học và cơ sở giáo dục chất lượng cao có thể cung cấp chương trình đào tạo phù hợp với nhu cầu của ngành. Ngoài việc học trên lớp, sinh viên có thể được bố trí thực tập tại các nhà máy điện mặt trời, cơ sở sản xuất pin hoặc nhà máy điện từ rác để trực tiếp tiếp cận hoạt động thực tế của ngành. Đào tạo không nên chỉ dừng ở sinh viên, mà cần mở rộng tới cả giáo viên. Một chương trình dành cho một sinh viên chỉ tiếp cận được sinh viên đó; một học phần dành cho một nhà giáo sẽ tiếp cận được mọi khóa học sinh, sinh viên mà giảng viên đó giảng dạy trong suốt sự nghiệp.

Thứ hai, công nhận bằng cấp và chứng chỉ trong toàn ASEAN. Khối vẫn chưa có Thỏa thuận công nhận lẫn nhau (MRA) dành cho người làm chuyên môn trong các lĩnh vực xanh, dù đã có các MRA trong những lĩnh vực khác như kế toán và y khoa, và việc tạo ra các việc làm bền vững là một ưu tiên của ASEAN. 

Thứ ba, tạo điều kiện để nhân lực xanh được công nhận có thể di chuyển tự do hơn. Khi có MRA, các doanh nghiệp ASEAN có thể tuyển dụng người làm chuyên môn từ các nước trong khu vực, qua đó mở rộng nguồn nhân lực. Một chuyên gia tuân thủ ESG được chứng nhận đủ điều kiện hành nghề tại Indonesia cũng cần có khả năng được tuyển dụng như nhau tại Jakarta, Johor Bahru hoặc Jurong.

Với việc đảm nhiệm vai trò Chủ tịch ASEAN vào năm 2027, Singapore có thể phát huy vai trò dẫn dắt và tầm ảnh hưởng cần thiết để hiện thực hóa những sáng kiến này. Chuyển đổi xanh không chỉ là câu chuyện năng lượng, mà còn là câu chuyện nhân lực. Tương lai thuộc về những quốc gia nhận ra rằng nguồn lực quý giá nhất của mình không nằm trong các mỏ hay dưới đáy biển, mà ở tiềm năng con người mà họ lựa chọn phát triển.

Nguồn: Ngọc Khương, TTXVN