ASEAN cần thu hẹp khoảng cách về kỹ thuật số

Singapore đã chọn được thời điểm thích hợp để thúc đẩy sự phát triển của kinh tế số trong khu vực với tư cách là chủ tịch ASEAN.

Với khoảng 80% dân số sử dụng internet và tỷ lệ sở hữu điện thoại trên 100%, người dân ASEAN gần như đã sẵn sàng cho một nền kinh tế mới.

Ở cấp độ quốc gia, sự quan tâm là rất rõ ràng: Malaysia đã thành lập Khu vực thương mại tự do số đầu tiên trên thế giới vào năm ngoái; Thái Lan có kế hoạch dài hạn để phát triển năng lực kỹ thuật số trên tất cả các lĩnh vực của nền kinh tế, trong khi Indonesia tập trung vào việc giúp các doanh nghiệp nhỏ và vừa số hóa các hoạt động của họ. Singapore cũng có sáng kiến về Thành phố thông minh của riêng mình. Thậm chí Việt Nam, nước tương đối đi sau, cũng đang đầu tư lớn cho hạ tầng kỹ thuật số.

Nhưng khó khăn ở đây chính là: khoảng cách về trình độ kỹ thuật số giữa các nước trong ASEAN.

Điều này đã từng được nêu trong Báo cáo Phát triển Thế giới (WDR) của Ngân hàng Thế giới (WB) năm 2016. Báo cáo cho thấy, sở dĩ có sự cách biệt về trình độ phát triển kỹ thuật số giữa các nước, không phải chỉ vì một số nước chưa có sẵn cơ sở hạ tầng, mà còn vì các nước đó chưa ứng dụngcác công nghệ kỹ thuật số.

Năm 2015, tỷ lệ người dùng internet tại Singapore, Malaysia và Brunei là khoảng 70-80/100. Tỷ lệ này tại Campuchia và Lào là thấp hơn 20/100. Tỷ lệ các công ty Lào sử dụng email trong hoạt động kinh doanh là dưới 25%, trong khi tại Philippines là 80% và Việt Nam là 91%.

Việc ứng dụng công nghệ kỹ thuật số trong dịch vụ công cũng không đồng đều giữa các quốc gia ASEAN.

Chẳng hạn, việc phát triển cơ chế Hải quan điện tử một cửa (thường được gọi là Cơ chế một cửa quốc gia) vốn rất dễ dàng, thì đối với nhiều thành viên ASEAN, đây vẫn là một vấn đề lớn. Điều này khiến việc xuất khẩu từ các nước kém phát triển trong ASEAN phải mất khoảng 20 ngày trong khi xuất khẩu từ Singapore hoặc Malaysia chỉ mất 6-10 ngày. Chi phí để xuất khẩu cũng khác nhau. Cần xấp xỉ 2000 USD để vận chuyển một container ra khỏi Lào, trong khi đó chi phí tại Singapore, Malaysia, Thái Lan và Indonesia là dưới 600 USD.

Khoảng cách về kỹ thuật số sẽ được giải quyết nếu toàn bộ các quốc gia ASEAN có thể gặt hái được đầy đủ các lợi ích của những gì công nghệ đã đem lại.

WDR cũng nêu các vấn đề khác cần lưu ý, bao gồm các quy định và tiêu chuẩn cho các doanh nghiệp hoạt động trong môi trường số, các kỹ năng để đáp ứng nhu cầu của nền kinh tế số và các cơ quan hỗ trợ.

Nhìn vào chỉ số chính của hoạt động đổi mới, cái thể hiện chi tiêu cho nghiên cứu và phát triển của một quốc gia có thể thấy rằng, ngoại trừ Singapore, chi phí cho nghiên cứu và phát triển ở hầu hết các quốc gia ASEAN vẫn còn thấp.

Việc bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ cũng là vấn đề của nhiều nước ASEAN, để lại nhiều lỗ hổng cho việc đánh cắp công nghệ và hàng giả trong khu vực.

Cuối cùng, việc có được cách đào tạo đúng đắn đang là một thách thức lớn cho tất cả các nền kinh tế của ASEAN.

Mặc dù các nước như Singapore hay Malaysia có thể được coi là các quốc gia đi đầu về các chỉ số giáo dục so với Philippines, Việt Nam và Myanmar nhưng vẫn chưa có đủ những người có kỹ năng cần thiết cho nền kinh tế kỹ thuật số mới. Tất cả các quốc gia ASEAN đang phải vật lộn để duy trì năng lực cạnh tranh trước các đối thủ Trung Quốc và Ấn Độ, hai nước đã rất phát triển trong các dịch vụ công nghệ thông tin và nhân lực có tay nghề.

Chẳng hạn như Philippines, quốc gia rất phát triển loại hình công ty BPO (Công ty thuê ngoài nghiệp vụ doanh nghiệp), nay đang phải đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt từ các công ty Ấn Độ và Trung Quốc khi BPO chuyển từ con người dẫn đầu sang công nghệ dẫn đầu do sự phụ thuộc ngày càng nhiều vào phân tích và trí tuệ nhân tạo. Nếu ASEAN không phát triển lực lượng lao động có trình độ ngang ngửa với các đối thủ của họ, họ có thể bị thua trong cuộc đua này trong những năm tới.

Singapore với tư cách là chủ tịch luân phiên của ASEAN đã đề xuất 3 lĩnh vực cần cải tiến bao gồm: soạn thảo các quy định quản lý thương mại điện tử, triển khai thực hiện Hệ thống một cửa ASEAN đối với thương mại trong khu vực và phát triển một mạng lưới các thành phố thông minh trong khu vực.

Mặc dù các nước Asean đã đồng ý theo đuổi một số sáng kiến khu vực như xây dựng cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin và kinh doanh các sản phẩm công nghệ thông tin, nhưng rõ ràng là còn nhiều việc cần phải làm ở cả cấp độ quốc gia và khu vực.

ASEAN cần giải quyết được tình trạng thiếu cơ sở hạ tầng kết nối giữa các nước trong ASEAN với nhau, đặc biệt là đường cao tốc, đường sắt, kho bãi và kho lưu trữ. Vì các bất cập trên đang cản trở sự phát triển của thương mại điện tử. Và quan trọng nhất, ASEAN phải cấp bách đẩy mạnh đào tạo nhân lực để thu hút đầu tư và tạo hàng triệu việc làm trong những năm tới.

Nền kinh tế số toàn cầu là một nền kinh tế có sự thay đổi nhanh chóng. Các quốc gia ASEAN cần phải làm nhiều hơn nữa để xóa bỏ khoảng cách kỹ thuật số và nâng cao vị thế của mình nếu không muốn bị bỏ lại phía sau.Tác giả là nhà nghiên cứu hàng đầu về các vấn đề kinh tế tại Trung tâm Nghiên cứu châu Á của ISEAS – Viện Yusof Ishak, Singapore.

Nguồn: Strait Times – NT

*Bản dịch: Trung tâm Hỗ trợ hội nhập WTO - TPHCM